Het voorbije joodse dordrecht
Sidonie, een oud-Dordtse,
overleefde de Holocaust
 |
Ook volgens ‘Joods Monument’ zijn de datum en plaats van overlijden van Sidonie onbekend. |
 |
Op de website van ‘Joods Monument’ is een foto gevonden van Sidonie, de enige. Het portret, gemaakt in 1926, is afkomstig uit het Belgische Felixarchief. |
Zij behoorde er ook toe.
Tijdens de Eerste Wereldoorlog, tussen 1914 en 1918, vluchtten bijna een miljoen Belgen de grens over naar Nederland. Het waren, meldt de digitale encyclopedie Wikipedia, “burgers die vreesden voor het oorlogsgeweld en de wreedheden van de Duitsers”, maar tevens waren het militairen, “die ofwel deserteerden of van hun legereenheid waren afgesneden”.
Onder hen bevond zich de 18-jarige jodin Sidonie van Gelderen uit Antwerpen. Zij kwam al vluchtend terecht in Rotterdam, waar de Vreemdelingendienst van de Rotterdamse politie haar inschreef op 11 mei 1917. Ze werd zolang gehuisvest op het adres Crooswijkschekade 15b. Drie dagen later vertrok Sidonie naar Dordrecht – althans volgens een document van de Vreemdelingendienst.
Sidonie is korte tijd een Dordtse geweest, en dat was aanleiding voor de redactie van deze Stolpersteine-website om onderzoek naar haar te doen. Want hoe is het haar vergaan?
Op de website Joods Monument wordt Sidonie genoemd, als zijnde geboren in Antwerpen op 29 december 1899. Maar “de plaats van overlijden is onbekend en de datum is onbekend”, schrijft Joods Monument. Dit suggereert dat zij een oorlogsslachtoffer is, vermoord door de nazi’s, op een geheim gebleven locatie.
Maar dat blijkt helemaal niet het geval te zijn. Behalve de Eerste heeft Sidonie namelijk ook de Tweede Wereldoorlog weten te overleven. Zij stierf in 1975, nota bene in New York. Dit blijkt uit een speurtocht naar haar, die meer ongerijmdheden aan het licht bracht.
In dit verhaal, noodgedwongen kort door het ontbreken van broodnodige archiefgegevens, gaat het vooral over hoe de kortstondige Dordtse in de VS belandde.
 |
Op 14 mei 1917 wordt Sidonie in Rotterdam geregistreerd als Belgische vluchtelinge. |
 |
Sidonie belandt op 15 mei 1917 vanuit Rotterdam in Dordrecht, volgens deze kaart. |
Geboortedatum
Zoveel staat wel vast: Sidonie is in 1899 geboren in Antwerpen, als dochter van Marcus van Gelderen en Joanna van Dam. Zij was het tweede van de vier kinderen van dit echtpaar. Eerst kreeg het Sarah, daarna Sidonie, Maria Anna en Rosette.
Maar wanneer werd zij precies geboren? Daarover is er al een eerste onduidelijkheid. Op haar persoonskaart in het Regionaal Archief Dordrecht staat als haar geboortedatum vermeld: 19 december 1899. Dat is een eerdere dan die van ‘Joods Monument’, dat rept van 29 december 1899, tien dagen later dus. Deze 29ste decemberdag hanteert ook de Vreemdelingendienst van de Rotterdamse politie, zodat het vermoeden ontstaat dat er in Dordrecht een ambtelijke schrijffout is gemaakt.
Sidonie werd volgens haar Dordtse persoonskaart al op 15 mei 1916 ingeschreven als inwoner. Maar in de kolom ‘Huizing’ staat dat zij (pas) op 11 mei 1917, dus bijna een jaar later, ging wonen op de Voorstraat, op nummer 325. Betekent dit verschil dat zij in de tussentijd elders heeft (in)gewoond in Dordrecht? En waar dan? Dit is niet meer na te gaan.
Voordat Sidonie naar Dordrecht ging, woonde zij volgens diezelfde archiefkaart in Rotterdam. Naar die stad ging zij ook weer terug, op 4 september 1917 − wat betekent dat zij al met al hooguit vier maanden in Dordrecht heeft gewoond. In Rotterdam kwam zij te wonen in de Lusthofstraat, op nummer 29b, tegenwoordig is dat dé winkelstraat van Kralingen.
 |
De persoonskaart uit het Dordtse archief van Sidonie, voor- en achterzijde. |
 |
Deze archieffoto van Salomon Kloot, de echtgenoot van Sidonie, |
 |
Salomons lidmaatschapskaart van de Algemene Nederlandse Diamantbewerkersbond. |
Huwelijk
Het eerstvolgende vaststaande feit over Sidonie is haar huwelijk met Salomon Kloot, die in Amsterdam is geboren op 10 februari 1899. Hij was op 29 september 1908 naar Hoogveldstraat 60 in Antwerpen verhuisd , met zijn vader Samson (Amsterdam, 8.6.1874-1940), moeder Betje Hakker (Amsterdam 19.6.1870-1939), zijn broer Joseph (Amsterdam 8.6.1897-1943) en zijn zus Sara (1901-1942). Net als zijn vader was Salomon een diamantbewerker.
Wanneer Salomon trouwde met Sidonie is niet achterhaald kunnen worden, alleen dat hij haar huwelijkspartner was. Dat blijkt uit een pagina over hem op ‘Joods Monument’. Salomon komt op die website voor, omdat hij op 1 september 1944 is vermoord in Auschwitz, op 45-jarige leeftijd. Als zijn beroep wordt ‘koopman’ vermeld. In het zogenoemde Felixarchief, het stadsarchief van Antwerpen, is te vinden dat Salomon op het laatst in Berchem woonde, in de Dianalaan op nummer 5.
Met Salomon heeft Sidonie een dochter gekregen, Cathérine Jeanne Kloot. Zij werd geboren in Antwerpen op 29 maart 1927. Zij was gehuisvest in Berchem, toen zij op 29 mei 1946 als minderjarige in Deurne trouwde met de meerderjarige bediende Charles Marie Emile van Wetter (Antwerpen, 28 april 1924).
In de huwelijksakte staat dat Cathérines moeder Sidonie bij de plechtigheid aanwezig was en in het huwelijk toestemde. Haar vader Salomon was “afwezig, zonder gekend verblijf”. En hij had “sedert meer dan zes maanden niet meer van zich laten hooren”. Blijkbaar was toen nog niet tot de familie doorgedrongen dat Salomon twee jaar eerder vermoord was in Auschwitz.
Volgens het Israëlische herdenkingsinstituut Yad Vashem is Salomon eerst opgesloten geweest in Kazerne Dossin, een Belgische legerkazerne die tijdens de Tweede Wereldoorlog door de Duitse bezetter werd gebruikt als doorgangskamp. Vandaar werd hij op 15 september 1942 op transport naar Auschwitz gezet.
***
Sidonie heeft, zoals gemeld, de Holocaust weten te overleven. Een eerste officiële naoorlogs feit over haar is dat zij in de VS is beland. In welk jaar zij is geëmigreerd, is niet achterhaald kunnen worden. Maar de website ‘Familysearch’ meldt dat zij in 1951 in de New Yorkse wijk Kings County (Brooklyn) is getrouwd met ene Albert Chariton. ‘Familysearch’ baseert dit op het archief van de New York City Licenses Index, 1950-1995 en op de United States Social Security Death Index.
Vierentwintig jaar later is Sidonie overleden, in december 1975. Zij is 76 geworden.
 |
De huwelijksakte van Cathérine Jeanne Kloot, de dochter van Salomon en Sidonie. |
< Terug naar index 'Verhalen over het voorbije joodse leven in Dordrecht'
