Het voorbije joodse dordrecht
Is Henriëtte Rozaline De Levie
dezelfde vrouw als Hetty Levy?
* Gegevens over de familie De Levie
 |
Deze foto toont medewerkers van Opekta op het bordes van het kantoor aan de Singel 400 in Amsterdam en is gemaakt tussen 1935 en 1937. Van links naar rechts: Miep Gies, Isa Cauvern, Henk van Beusekom, Hetty de Levie en Viktor Kugler. |
 |
Nog een foto met personeelsleden, gemaakt in 1939, |
Zou zij het kunnen zijn?
Op 1 mei 2025 stuurde Gertjan Broek, als historisch onderzoeker werkzaam op de afdeling Collecties en Presentaties van de Anne Frank Stichting, een verrassende e-mail naar de Dordtse werkgroep Stolpersteine. Broek liet weten dat de stichting enkele foto’s bezit van het personeel van de firma Opekta, het bedrijf van Anne’s vader Otto Frank.
De foto is gemaakt op de stoep van het toenmalige bedrijfspand aan de Singel 400 in Amsterdam. Van alle personen is de identiteit al sinds jaar en dag bekend, behalve die van een dame die volgens het bijschrift ‘Hetty Levy’ heette. Zij vormde een mysterie. Maar aan de hand van een brief uit 1960, zeer recent opgedoken, en een overlijden in een sanatorium in Soestduinen, is Broek gaan vermoeden dat deze Hetty misschien wel (de verbasterde naam van) Henriëtte Rozaline de Levie zou kunnen zijn. Het overlijden kwam daardoor in een ander licht te staan. En zou Henriëtte inderdaad Hetty zou zijn, is er een relatie met Dordrecht, stelt Broek.
Is Hetty inderdaad Henriëtte Rozaline zijn? En wie was deze Henriëtte Rozaline verder? In het navolgende verhaal wordt haar leven geschetst, een leven dat al jong en net na de bevrijding eindigde: zij stierf op 28 augustus 1945, officieel te Soest, nog pas 29 jaar oud.
 |
De trouwakte van Jakob de Levie en Rozaline Henriëtte van Straten, de ouders van Henriëtte Rozaline. |
Zesde
Henriëtte was het laatste kind dat haar ouders kregen, het zesde, in Breda op 14 oktober 1915. Haar vader is handelsagent Jakob de Levie, geboren in Winschoten op 6 april 1872. Haar moeder is Rozaline Henriëtte van Straten, geboren in Rotterdam op 7 maart 1875. Moeder had dus dezelfde voornamen als haar zesde kind zou krijgen, maar dan omgekeerd. Jakob is overigens een zoon van veehandelaar Hartog de Levie en Rachel Bloch. Rozaline is een dochter van magazijnbediende Hartog Emanuel van Straten en Mina Speijer.
Jakob en Rozaline waren op 27 december 1901 in Rotterdam getrouwd, hij was toen 29, zij 26. De connectie met Dordrecht ontstond bij de geboorte van hun eerste en tweede kind. Mina, de eersteling, kwam ter wereld in Dordrecht op 5 april 1902, Rachel op 16 juli 1903. Bij het derde kind was het echtpaar De Levie alweer verhuisd − naar Ginneken en Bavel, waar Marie Celine is geboren, op 21 december 1910. Bij het vierde, vijfde en zesde kind, Henri Gerhard (7.8.1908), Celina Sara (2.5.1913) en Henriëtte Rozaline (14.10.1915), was al de woonplaats opnieuw een andere: Breda.
 |
Gegevens over de familie De Levie in de Bredase periode. |
 |
De Amsterdamse persoonskaart van Henriëtte Rozaline. |
 |
Otto Frank, de vader van Anne. |
Anne Frank
Waarop baseert de Anne Frank Stichting nu, in de persoon van Gertjan Broek, dat deze laatstgeboren Henriëtte de Hetty Levy is die in de firma van Otto Frank heeft gewerkt?
Het begon met enkele foto’s die “al langere tijd” bij de stichting bekend zijn. Die foto’s tonen het personeel van Otto Franks firma Opekta, staande op de stoep van het toenmalige bedrijfspand, aan de Singel 400 in Amsterdam. De stichting heeft de identiteit van de gezichten kunnen achterhalen, e-mailde Broek, behalve die “van een dame die volgens het bijschrift ‘Hetty Levy’ zou heten”.
Echter, in een recent opgedoken brief uit 1960 heeft ene Victor Kugler over die foto iets geschreven. Broek heeft een foto van een deel van de brief bijgevoegd, namelijk de alinea aan het slot ervan. Aan wie de brief is gericht, is niet bekend. Dit staat er:
“Hoe is het nog steeds met jullie en (onleesbaar) nog wat van andere kennissen van Opekta of Gies en Co? Zaaiman schrijft ons nog eens in het jaar met de verjaardag en we schrijven hem een half jaar later eveneens met zijn verjaardag. Het is altijd prettig wat te doen over de mensen met die je zo veel bijelkaar geweest bent. Ik grabbelde dezer dagen in een doos met fotos en vond er een van het personeel van Opekta op het bordes van Singel 400. Isa, Miep en het joodse meisje dat er toen was en later in Soestduinen in het sanatorium overleed en dan niet te vergeten die lange Henk van Beusekom. Wat is van hem geworden? Ik had nog een paar trouwfotos van hem ook.
Vele hartelijke groeten en laat spoedig wat van U horen, Lucy en Victor Kugler.”
 |
De brief van Lucy en Victor Kugler, waarin zij het hebben over een joods meisje |
Akte
Behalve deze passage uit de brief voegde Gertjan Broek nog een ander document bij, een foto van de overlijdensakte van Henriëtte Rozaline, zie hieronder. Daaruit valt op te maken dat de begrafenisondernemer Willem van Diermen (1890-1968) uit Soest zich op 29 augustus 1945 in zijn gemeente meldde bij de Ambtenaar van den Burgerlijken Stand met de mededeling dat op 28 augustus, om half vier, was overleden: Henriëtte Rozaline de Levie, oud 29 jaar, kantoorbediende, geboren in Breda, wonende te Utrecht, ongehuwd en dochter van Jacob Levie en Rozaline Henriëtte van Straten, “beiden overleden”.
Zodoende vraagt Gertjan Broek zich af of deze Henriëtte misschien Hetty Levy is. Want dat suggereert de zinsnede uit de brief van Viktor Kugler: dat het joodse meisje dat in Soestduinen overleed, in feite heeft gewerkt in het bedrijf van Otto Frank – en zo is er een opmerkelijke samenhang met ‘Dordrecht’ vast te stellen.
Definitief uitsluitsel zou een foto moeten geven. Broek heeft er een waarop Hetty Levie staat, maar bestaat er ook een foto van Henriëtte Rozaline? vraagt hij de redactie van Stolpersteine Dordrecht. Om zo een vergelijking mogelijk te maken, om zo de cirkel rond te kunnen maken.
Dat nu blijkt helaas niet het geval.
 |
Van het overlijden van Henriëtte Rozaline bestaan twee aktes. De ene is opgemaakt in Utrecht op 3 mei 1946, meldend dat Henriëtte al is overleden op 28 augustus 1945 in Soest. De andere is van 29 augustus 1945 en is opgemaakt in Soest zelf, meldend op gezag van de begrafenisondernemer Willem van Dierman dat Henriëtte de dag ervoor is overleden om half vier. |
 |
Beerman
In Dordrecht zijn portret- en familiefoto’s decennialang gemaakt door vader en zoon Beerman, allebei Hermanus Gerardus geheten, in hun fotostudio op het Vrieseplein. Vooral junior heeft zo’n beetje de helft van de toenmalige bevolking van Dordrecht vastgelegd. Zijn archief is nagelaten aan, en digitaal te doorzoeken op de website van het Regionaal Archief Dordrecht. In die collectie komt geen enkele foto voor van Henriëtte Rozaline.
Met andere woorden: een sluitend fotografisch bewijs dat Henriëtte de vermoede Hetty is, is niet voorhanden. Nu er een foto ontbreekt, bleven alleen nog de feiten over haar leven over, gebaseerd op papieren archiefdocumenten.
Foto
Gertjan Broek had evenwel nog een nieuwsgierigmakende mededeling.
Zijn collega Karolien Stocking Korzen kan hopelijk een foto sturen, “waarvan wij nu vermoeden dat het misschien Henriëtte de Levie is”, zo formuleerde hij het voorzichtig.
Die foto kwam. Maar tja, er is geen vergelijkende foto beschikbaar van Henriëtte Rozaline, dus kan nog altijd niet onomstotelijk bewezen worden dat Henriëtte Rozaline metterdaad ook Hetty Levy is.
 |
Dit is de hoofdingang van het sanatorium ‘Zonnegloren’, gefotografeerd eind jaren twintig, |
< Terug naar index 'Verhalen over het voorbije joodse leven in Dordrecht'
