Het voorbije joodse dordrecht
Overlijden van Gustaaf Hen
is aanvankelijk een mysterie
 |
Dit zijn leerlingen en onderwijzend personeel van de Joodsche HBS in de Stadstimmertuin in Amsterdam, in 1937. |
 |
In het ‘Nieuw Israelitisch Weekblad’ van 1 maart 1935 wordt aangekondigd dat Guus op de 9de zijn bar mitswa zal vieren. |
Hij heeft de Holocaust overleefd. Zoveel staat tenminste vast.
Gustaaf Adolf Hen, roepnaam Guus, is een zoon van de Amsterdamse Elias Hen en de Dordtse Cato Braadbaart. Hij werd geboren in Amsterdam, op 3 maart 1922. Op 14 maart 1977 verhuisde hij volgens zijn Amsterdamse persoonskaart naar Diemen, naar Tobias Asserlaan 252.
Maar wanneer hij is overleden, is onbekend. Officiële gegevens daarover zijn niet te vinden. Het wereldwijde internet biedt evenmin uitkomst. De website ‘Joods Amsterdam’, die gaat over “Joodse sporen in Amsterdam en omgeving”, meldt nogal vaag dat hij “ca. 2002” is overleden in Diemen.
Uiteindelijk blijkt na enige research dat Gustaaf is gestorven op 28 maart 1989; hij is dus 67 jaar oud geworden.
Wie was hij verder? En wat is er gedurende zijn leven zoal gebeurd? In dit artikel − noodgedwongen kort omdat in archieven weinig gegevens over hem zijn te vinden – wordt er een schets van gegeven.
Half vijf
Cato Braadbaart is een dochter van de kleermaker en (later) handelsreiziger Nathan Braadbaart (Dordrecht, 4 november 1857 – Amsterdam 3 september 1940: 82) en Belia Frank (Zierikzee, 4 augustus 1862 – Amsterdam, 3 maart 1939: 76). Zij werd op 12 februari 1891 geboren, volgens de geboorteakte om half vijf ’s ochtends, in de ouderlijke woning op de Voorstraat. Het huisnummer is onleesbaar. Op 20 september 1916 trouwde Cato in Zaandam als 25-jarige met de 30-jarige Elias Hen, die in Amsterdam is geboren op 8 juli 1886. Elias is een zoon van winkelier en (later) makelaar Jacob Salomon Hen en Judith Keesing.
Cato is niet het enige kind van Nathan en Belia. In totaal krijgen zij vijf kinderen, allen te Dordrecht. Het zijn, in volgorde van geboorte:
1. Cato (12.2.1891),
2. Philip Nathan (8.3.1893),
3. Adolf (6.2.1895),
4. Jacques Nathan (6.4.1899) en
5. Jacob Nathan (7.10.1900).
Overleefd
Haar echtgenoot Elias is evenmin enig kind. Hij is er een van zeven en trouwens ook de laatstgeborene. Alleen Elias en zijn broer Isidore hebben de nazivervolging overleefd, zoals navolgend overzicht laat zien:
1. Rebecca Clara Hen (Amsterdam, 17 mei 1875 – Amsterdam, 9 september 1942: 67).
2. Isidore Hen (Amsterdam, 9 december 1876 – Den Haag, 19 december 1946: 70).
3. Silvain Hen (Amsterdam, 22 juni 1878 – Den Haag, 5 september 1940: 62).
4. Abraham Simon Hen (Amsterdam, 29 september 1881 – Sobibor, 14 mei 1943: 61).
5. Tobie Hen, Amsterdam, 14 december 1883 – Auschwitz, 3 september 1942: 58).
6. Elias, Amsterdam 8 juli 1886 – Amersfoort, 15 mei 1954: 67).
Voor de volledigheid: de ouders van al deze kinderen waren Jacob Salomon Hen (Amsterdam, 5 november 1850 – Apeldoorn, 14 oktober 1910: 59) en Judith Hen-Keesing (Amsterdam, 18 juli 1850 – Amsterdam, 17 januari 1907: 56).
Tot zover de persoonsgegevens, die een idee geven van de beide betrokken families. Terug nu naar Gustaaf Hen, de zoon van de Dordtse Cato en Amsterdamse Elias. Hij vierde op 9 maart 1935 zijn bar mitswa, zijn kerkelijke meerderjarigheid.
 |
De Amsterdamse archiefkaart van het gezin dat Gustaaf Hen stichtte met Cornelia Bergman. |
Beroepen
Blijkens zijn twee Amsterdamse archiefkaarten heeft Gustaaf uiteenlopende beroepen uitgeoefend. Hij lijkt te zijn begonnen als kantoorbediende, werd daarna ambtenaar, vervolgens leraar Engels en ten slotte inspecteur van een verzekeringsmaatschappij.
In het begin van de oorlog woonde het gezin Hen op het adres Roerstraat 92 II; daarvoor in de Biesboschstraat, op nummer 44. Op 25 februari 1943 verhuisde Gustaaf naar Plantage Middenlaan 44 I, om enkele dagen later, op 8 maart 1943, spoorloos te geraken. Op de kaarten staat VOW: Vertrokken Onbekend Waarheen betekent dat. Joods zijnde verstopte hij zich voor de Duitsers, valt aan te nemen.
Op de tweede, naoorlogse persoonskaart van Gustaaf komt hij pas weer in beeld op 27 september 1945. Op die dag zou hij zich volgens de ambtelijke notities in Leiden bevinden, eerst op het adres Noordeinde 20a en vanaf 5 september 1947 in de Choorlammersteeg, nog steeds in Leiden, op nummer 1. Daarna keert hij terug naar Amsterdam, naar Pieter van der Doesstraat 118 huis (per 18 oktober 1955) en Archimedesplein 58 I (op 12 januari 1959). Op 14 maart 1977 verruilt hij Amsterdam voor het naburige Diemen, waar hij zich vestigt in de Tobias Asserlaan, op nummer 252.
 |
Op 12 september 1945 trouwde Gustaaf Hen in Leiden met Cornelia Maria Johanna Bergman, |
Bruiloft
Kort na de oorlog is Gustaaf getrouwd, op 12 september 1945 in Leiden met de niet-joodse Cornelia Maria Johanna Bergman, ook een kantoorbediende van beroep. Guus was nu 23 jaar oud, de bruid al 26. Cornelia is een dochter van koopman Cornelis Bergman (Woubrugge, 21.1.1915) en Alida Johanna Bontje (Lisse, 19.10.1918). Hij was bij de bruiloft aanwezig, 59 jaar oud zijnd inmiddels. Zijn echtgenote Alida kon er niet bij zijn, om een treurige reden: zij was ver voor de oorlog al overleden, op 29 januari 1937 in Sassenheim, op 45-jarige leeftijd.
Over de moeder van Gustaaf, de Dordtse Cato Braadbaart, wordt in de Leidse trouwakte vermeld dat zij ontbreekt en “zonder bekende woonplaats” is. Blijkbaar was op dat moment nog niet tot Gustaaf, of andere familieleden, doorgedrongen dat Cato in Auschwitz was vermoord, op 25.1.1943.
Het tweede huwelijk van Gustaaf, met Cornelia Bergman, heeft volgens de archiefkaart geleid tot twee kinderen. Als eerste werd Patrick Winston Hen geboren, in Leiden op 14 februari 1947; daarna volgde Franklin Ronald Hen, in 1951.
Zoals gemeld is Gustaaf overleden in 1989, zijn vrouw Cornelia in 2003.
 |
Een kopie van de overlijdensadvertentie van Elisabeth Zirkzee, de tweede, naoorlogse echtgenote van Gustaaf Hen, geplaatst in de ‘Amersfoortse Courant’ van 17 mei 1979. Zij is 77 geworden. |
***
Elias Hen, de echtgenoot van de in Auschwitz vergaste Cato Braadbaart uit Dordrecht en de vader van Gustaaf, is overigens kort na de oorlog op 59-jarige leeftijd hertrouwd – met de 44 jaar oude Elisabeth Zirkzee.
Deze is op 16 maart 1902 in Leiden geboren als dochter van winkelier David Zirkzee en Christina Maters. De huwelijksplechtigheid had plaats in Amersfoort, op 16 april 1946, om 10 uur.
In diezelfde stad is Elias ook overleden, op 14 mei 1954, 67 jaar oud zijnde. Zijn echtgenote Elisabeth is, wonend op het adres Dreef 9, overleden op 16 mei 1979 als 77-jarige – volgens een advertentie in de Amersfoortse Courant van de 17de na “een kortstondige ziekte”.
 |
De overlijdensakte van Elias Hen, opgemaakt door de ambtenaar van de burgerlijke stand van Amersfoort. |
< Terug naar index 'Verhalen over het voorbije joodse leven in Dordrecht'
