NIEUWS

StolpersteinePlaatsing 15 Stolpersteine donderdag 7 november 2019

Het bestuur van stichting werkgroep Stolpersteine is verheugd u te kunnen laten weten dat vanuit het atelier van Gunter Demnig in Berlijn Stolpersteine zijn bezorgd, teneinde deze op de daarvoor bestemde plekken in Dordrecht te kunnen plaatsen.

Lees meer >


Marianne FrankenTwee onbekende ‘Dordtse’ werken
van joodse kunstenares opgedoken

In het Joods Virtueel Museum zijn twee, bijna identieke schilderijen van de joodse kunstenares Marianne Franken opgedoken, die de Grote Kerk van Dordrecht tonen. De werken, die anders ongezien zouden zijn gebleven, zijn eigendom van een particuliere verzamelaar in Nederland ...

Klik hier om er meer over te lezen


memoryspelStolpersteine ook al in een
memoryspel opgenomen

Zozeer is de Stolperstein, een Duitse uitvinding, blijkbaar al ingeburgerd in Nederland, dat deze herdenkingssteen voorkomt in een memoryspel. En dat spel is ook nog eens ontworpen door een Dordtse: Renée van den Kerkhof. De uitvoering van dit bordspel en verkoop in de winkel laten echter nog op zich wachten ...

Klik hier om er meer over te lezen


Maarten HeijkoopMaarten Heijkoop, lid van de Dordtse
werkgroep Stolpersteine, wordt joods

Het is bijna voltooid. Al jaren heeft Maarten Heijkoop, bestuurslid van de Dordtse werkgroep Stolpersteine, de innige wens om joods te worden. Hij is opgegroeid in een Nederlands Hervormd gezin, maar om verschillende redenen wil hij zich tot het jodendom bekeren – gioer is de benaming van de lange, vereiste procedure ...

Klik hier om er meer over te lezen


StolpersteineAparte steenlegging voor
Mozes en Jette Levisson

Maandag 13 mei werden er in de Dordtse binnenstad, op Elfhuizen, twee speciale Stolpersteine gelegd, voor Mozes en Jette Levisson. Elf kinderen had dit Dordtse echtpaar en die hebben allen, als door een groots mirakel, de jodenvervolging overleefd. Alleen hun ouders redden het niet. Jette Levisson-de Boers werd vergast in Sobibor, op 5 maart 1943, 66 jaar oud. Haar man Mozes stierf twee maanden eerder al in een bejaardenhuis in Poortugaal, op 9 januari 1943, 84 jaar oud ...

Klik hier om er meer over te lezen

Klik hier om de foto's van de steenlegging op maandag 13 mei te bekijken


Gerardus Maria JansenEchtpaar dat in oorlog niet wegkeek,
postuum geëerd door Yad Vashem

In de Israëlische ambassade in Den Haag is woensdag 10 april de Yad Vashem-onderscheiding postuum uitgereikt aan een Dordts echtpaar dat in de oorlog acht joodse onderduikers in huis heeft genomen: Joseph (‘Joop’) Jansen en Gijsbertha Christina Maria (‘Bertha’) Jansen-Boelrijk. Ambassadeur Aviv Shir-On overhandigde de bijbehorende medaille en het certificaat aan Gerardus Maria (‘Gé’) Jansen, een van de twaalf kinderen van het echtpaar Jansen ...

Klik hier om er meer over te lezen


Nieuw boek Nelleke WanderNieuw boek Nelleke Wander
gaat over struikelstenen

Begin april verschijnt bij uitgeverij De Banier in Apeldoorn een roman, waarin struikelstenen een nadrukkelijke rol spelen. Het boek is geschreven door Nelleke Wander (1962), die in Dordrecht woont, en heeft als titel Hoe kan ik Mascha vergeten? Voorin het boek staat een gedicht, Struikelstenen geheten, dat Wander in 2016 naar de redactie van deze Dordtse website stuurde, nadat ze op de Singel in Dordrecht, bij nummer 172, drie Stolpersteine had zien liggen voor de familie De Liver. Het gedicht werd geplaatst en is te lezen via deze link.

Klik hier om er meer over te lezen


The Cut Out Girl Bart van EsBart van Es wint
twee Britse boekenprijzen

Bart van Es heeft de prestigieuze Costa Book of the Year Award gewonnen met zijn boek The Cut Out Girl, dat in september vorig jaar in zes talen tegelijk is verschenen. Dit boek vertelt over een joods meisje, Hesseline (‘Lien’) de Jong, dat in de oorlog ondergedoken heeft gezeten bij het gezin van het Dordtse SDAP-raadslid Hendrik van Es. De jury was onder de indruk van het verhaal, dat zij extraordinary noemt, uitzonderlijk. Eind februari kreeg Van Es nog een tweede prijs, de Biographers Club First Biography Award.  “Een kleinere prijs dan de Costa, maar toch een mooie erkenning”, reageerde hij. Zijn boek is inmiddels in nóg vier talen uitgebracht, waarmee het aantal op tien is gekomen.

Klik hier om er meer over te lezen


Fotoverslag plaatsing 17 Stolpersteine 9 juli 2018

Adriaan van Bleijenburgstraat 50 Hannelore Thal

Sint Jorisweg 49

Mozes Tonnninge
Bankastraat 88 Irwin Serphos
Steegoversloot 189 Chaim Salomon Haber
Henriëtte Haber-Jacobs
Varkenmarkt 11

Hartog van Beugen
Roosje van Beugen-Monasch
Elias van Beugen

Varkenmarkt 13 Roosje den Hartog-Zwart
Wijnstraat 195 David Mozes van Tijn
Johanna van Tijn–Kets de Vries

Cisca Beli van Tijn

Mozes Izaäk van Tijn
herplaatsing op dit adres Mozes Jacob Kets de Vries
Patersweg 19/21 Mozes Jacob Brandon
Esther Brandon – Beekman
Hijman Hartog Brandon

Rika Brandon

Lees meer >

Klik hier om de foto's te bekijken >


Speciaal concert en steenlegging in Dordrecht

mobiel app stolpersteineMaandag 9 juli worden er in Dordrecht op acht locaties zeventien nieuwe Stolpersteine gelegd. De 9de juli is een symbolische en tragische dag: precies 75 jaar geleden, op 9 juli 1943, werden in het vernietigingskamp Sobibor in Polen 28 Dordtse joden tegelijk vergast, een voor Dordrecht ongekend aantal. De Dordtse werkgroep Stolpersteine heeft de beladen datum aangegrepen om vier van deze stadgenoten speciaal te herdenken. ...
        De collectieve moord op Dordtse joden krijgt ook aandacht twee dagen eerder, op zaterdagavond 7 juli, in de Augustijnenkerk. Daar worden de 28 Sobibor-doden herdacht met een concert, waaraan het koor ‘Nova Voce’ en de joodse sopraan Hannah Verhulst meewerken. Verschillende sprekers zullen er bovendien ingaan op Sobibor en de Dordtse slachtoffers. Het programma begint om 20 uur. Er wordt voornamelijk joodse muziek ten gehore gebracht. ....

Klik hier om er meer over te lezen


Boek over spectaculaire treinreis van Hongaarse joden noemt ook DordtseBoek over spectaculaire treinreis van
Hongaarse joden noemt ook Dordtse

De historicus Aline Pennewaard uit Woerden heeft een nieuw hoofdstuk kunnen toevoegen aan de geschiedenis van de jodenvervolging in Nederland.
        In haar boek De Treinreis werkt zij een gegeven uit dat tot dan onontdekt was gebleven, en nogal ongelooflijk klinkt − dat in 1943 vanuit bezet Nederland 89 Hongaars-Nederlandse joden naar het nog vrije Boedapest zijn gebracht. In vijf treinreizen, “dwars door het hol van de leeuw, via nazi-Duitsland en bezet Oostenrijk”, werden zij gerepatrieerd, en nog wel met “met de goedkeuring en hulp van de nazi’s”.
Aan deze vondst heeft documentairemaker Willy Lindwer een documentaire gewijd die op 4 mei is uitgezonden op NPO2
....

Klik hier om er meer over te lezen


mobiel app stolpersteineWandel-app toont nu álle locaties van Stolpersteine

Nieuw nieuws over de app die het mogelijk en makkelijk maakt om langs de Stolpersteine te wandelen die in Dordrecht zijn gelegd: álle locaties zijn nu in de route opgenomen.
        Inmiddels zijn er weer nieuwe steentjes aangebracht, op vier verschillende locaties in de stad. Deze worden binnenkort aan de zogeheten Route Stolpersteine Dordrecht, zoals de app heet, toegevoegd. Ook de vindplaatsen daarvan komen kort nadien beschikbaar. Dit betekent dat de digitale toer ergens deze zomer 117 Stolpersteine gaat omvatten ...

Klik hier om er meer over te lezen


Fotoverslag plaatsing 14 Stolpersteine 15 mei 2018

Groenmarkt 36 Leendert Braadbaart
Nico Braadbaart
Alfred Lodewijk Braadbaart
Blekersdijk 18/20 JenetteBraadbaart
SetjeBraadbaart
Mirjam Braadbaart
Reeweg oost 233 Jacob Kleinkramer
Sophia Kleinkramer
Esther Kleinkramer
Rosalina Kleinkramer
Bethlehemplein 22 Árpád Weisz
Ilona Weisz
Robert Weisz
Klara Weisz

Lees meer >

Klik hier om de foto's te bekijken >


proefschrift Frank van RietOnderzoek naar rol Politieke
Politie in Dordrecht gestart

De Rotterdamse politieman en historicus dr. Frank van Riet is een onderzoek begonnen naar de rol van de Politieke Politie van Dordrecht. Dit onderdeel van het Dordtse politiekorps kende tijdens de bezetting enkele fanatieke jodenjagers, onder wie Harry Evers en Arie den Breejen. Samen met andere politieagenten hebben zij tientallen Dordtse joden en tegenstanders van het naziregime gearresteerd.
        Van Riet wil zich niet uitsluitend op de strafdossiers van de betreffende agenten richten. Hij zoekt nabestaanden die hem kunnen helpen aan aanvullende, onbekende informatie. Via deze website roept hij mensen op te reageren.

Klik hier om er meer over te lezen


een oord van bang wachtenBoek over Kamp Haaren
noemt 2 Dordtenaren

Eind mei is bij de Hilversumse uitgeverij Verloren Een oord van bang wachten verschenen, een studie van dr. Peter Bak over het gijzelaarskamp en de latere Polizeigefängnis Haaren in Noord-Brabant. Hier werden tussen 1941 en 1944, na en soms ook naast elkaar, zowel gijzelaars als gevangenen vastgehouden. In het boek schenkt de historicus Bak aandacht aan twee Dordtenaren: de politie-inspecteur Cor Pijl, die joden hielp onderduiken, en Lodewijk van Duuren, medewerker van de illegale verzetskrant Trouw.

Klik hier om er meer over te lezen


app over Dordtse StolpersteineWerkgroep stapt 21ste eeuw binnen
met app over Dordtse Stolpersteine

De Dordtse werkgroep Stolpersteine heeft zich aangesloten bij de moderne tijd: zij heeft een wandeling langs de Dordtse Stolpersteine uitgezet, die te downloaden is via de gratis app van Izi.Travel.

Deze digitale tour voert belangstellenden langs de struikelsteentjes die tot nog toe her en der in Dordrecht zijn geplaatst, in de stoep pal voor de voormalige woningen van omgebrachte Dordtse joden. In 2017 zijn er al 86 van zulke Stolpersteine aangebracht, in 2018 komen er nog dertig bij.

Klik hier om er meer over te lezen


Fotoverslag plaatsing 15 Stolpersteine 14 juni 2017

Voorstraat 318 SAMUEL GOBITS
REBECCA GOBITS-LEEUWIN
GRETA GOBITS
Voorstraat 343 RUBEN SALOMON KLEINKRAMER
EVA KLEINKRAMER-BREEMER
HENDRIK KLEINKRAMER
SIMON KLEINKRAMER
Voorstraat 271 PHILIP JACOB BRAADBAART
KAATJE BRAADBAART-BREEMER
BETJE SON-BRAADBAART
ROZETTA BRAADBAART
Voorstraat 8 SCHOONTJE BRAADBAART
Cornelis van Beverenstraat 18 MAGCHELTJE VAN HEGTEN-HAAS
MEIJER VAN HEGTEN
Burgemeester de Raadtsingel 53 HENRIËTTE VAN AMERINGEN

Klik hier om de foto's te bekijken >


StolpersteinePlaatsing 15 Stolpersteine woensdag 14 juni 2017

Het bestuur van stichting werkgroep Stolpersteine is verheugd u te kunnen laten weten dat vanuit het atelier van Gunter Demnig in Berlijn Stolpersteine zijn bezorgd, teneinde deze op de daarvoor bestemde plekken in Dordrecht te kunnen plaatsen.
Ditmaal niet door de heer Demnig zelf, maar door medewerkers van Stadsbeheer op woensdag 14 juni 2017.

Lees meer >


Stucwerk van familie Voorzanger ontdektAcht familieleden reizen van VS naar Dordrecht voor steenlegging

Liefst acht familieleden komen over uit de Verenigde Staten als op woensdag 14 juni aan de Burgemeester de Raadtsingel een herdenkingssteentje wordt gemetseld voor Henriëtte van Ameringen. Deze bekende Dordts-joodse vroedvrouw, die honderden baby’s in de wereld moet hebben geholpen, is vergast in Auschwitz op 17 september 1943. In totaal worden op 14 juni her en der in Dordrecht vijftien zogenoemde Stolpersteine geplaatst, waarmee evenzoveel vermoorde Dordtenaren worden herdacht.

Lees meer >


Hongaarse Dordtenaar Guido Rudnai werd door de nazi’s gewoon als jood behandeld

Stucwerk van familie Voorzanger ontdektEen jaar nadat dit verhaal op deze website was gepubliceerd, kwam er uit Boedapest een schriftelijke reactie van Vera Rudnai zelf. Familieleden hadden haar op fouten gewezen. Haar correcties en aanvullingen zijn verwerkt in de versie die nu op de website staat.

Lees de aangepaste versie >


‘Doodsbang’ een gedicht van Julia Opsteegh

De 11-jarige Julia Opsteegh, leerlinge in groep 7 van de Bavinckschool in Dordrecht, heeft dit onderstaand gedicht uitgesproken bij het plaatsen van Stolpersteine op het adres Rozenhof 22, op 18 april 2017.

Lees hier het gedicht van Julia Opsteegh >


Edjo Frank en de scherven op de stoep, een gedicht

De dichter Edjo Frank heeft op verzoek een gedicht geschreven voor de website van de Dordtse werkgroep Stolpersteine. Het leek de redactie passend om het hem te vragen: Frank is een zoon van joodse ouders, en Dordtenaar sinds mei 1976. Het gedicht dat hij toezond, getiteld ‘Scherven’, is bovendien toegesneden op het fenomeen Stolpersteine, en op het herdenken, het niet-vergeten, dat met deze gedenktekens in de stoep wordt beoogd.
         Het gedicht kwam niet makkelijk tot stand, vertelde Edjo Frank. “Ik heb er flink over nagedacht en het gedicht geschreven, neergelegd, herschreven en nog een keer herschreven.” Wat hij erin wil benadrukken is “het belang van het noemen en bewaren van de namen van hen die toen verdwenen”.

Lees hier het gedicht van Edjo Frank >


Fotoverslag plaatsing 15 Stolpersteine 18 april 2017

Wijnstraat 195 MOZES JACOB KETS DE VRIES
Voorstraat 293 LEVIE HAAGMAN
CHARLOTTA HAAGMAN-KAHNE
DAVID WILLY HAAGMAN
HERMAN GEORGE HAAGMAN
ARTHUR LEOPOLD HAAGMAN
Burgemeester de Raadtsingel 67 ANDRIES LEVIE VAN DIJK
SIMONA SELMA VAN DIJK-DE BEER
SARA INA VAN DIJK
Rozenhof 22
B&W aanwezig
BAREND JOSUA KATAN
ROSA KATAN-DUIZEND
SAMUEL KATAN
JOSEPH KATAN
MILKAH KATAN
ERNST JAKOB HESDÖRFFER

Klik hier om de foto's te bekijken >


StolpersteineNieuwe data plaatsing Stolpersteine

Het bestuur van stichting werkgroep Stolpersteine is verheugd u te kunnen laten weten dat vanuit het atelier van Gunter Demnig in Berlijn dertig Stolpersteine zijn bezorgd, teneinde deze op de daarvoor bestemde plekken in Dordrecht te kunnen plaatsen.

Lees meer >


Stucwerk van familie Voorzanger ‘ontdekt’

Stucwerk van familie Voorzanger ontdektVan onverwachte zijde is er onverhoeds een aanvulling gekomen over de familiegeschiedenis van Levie en Esther Voorzanger, het joodse echtpaar dat wordt beschreven in verhaal 88.
        In de zomer van 2016 hield Jaap Bouman, schrijver van ‘Eigen-Aardig’, een wekelijkse, veelgelezen pagina over vooral het vroegere Dordrecht in AD/De Dordtenaar, zijn jaarlijkse fotopuzzle. Lezers moesten zien te raden waar (en dit keer ook waarom) hij foto’s had gemaakt van bepaalde Dordtse dingen. Hoewel hij zijn actieradius had beperkt tot het havengebied en bij de foto’s tips plaatste, klaagden de inzenders: de moeilijkheidsgraad was hoog.
        Eén foto betrof “een fraai beeldhouwwerk” met vier kinderen, dat is te vinden bovenin het portaal van de winkelpanden Voorstraat 378 en 380. Als je het bestaan ervan niet kent, kijk je er langs heen. Je moet nogal omhoog kijken, en mensen kijken meestal omlaag als ze een winkeldeur binnengaan. Niettemin wisten ‘nijvere puzzelaars’ het stucwerk thuis te brengen.

Lees meer >


Dokter Cohen en de hoed van Peter de KrukDokter Cohen en de
hoed van Peter de Kruk

Los van elkaar zijn er begin 2017 twee aanvullingen gekomen op verhaal 42, over de beminde Dordts-joodse huisarts Emil Cohen.
        Wiek Akkermans uit Eefde, zoon van de legendarische Dordtse reclametekenaar en illustrator Louis Akkermans, stuurde de redactie van deze website zo’n houtskooltekening die zijn vader “in een enkele avond maakte”. Peter de Kruk, de laatste stadsomroeper van Dordrecht, staat er op afgebeeld.
        De Kruk, een bijnaam, verdiende volgens Akkermans “soms wat bij als model” bij het Teekengenootschap Pictura. De tekening dateert van 1936. “Er was in die tijd een grapje over hem”, herinnert Wiek zich. “Men zei dan: ‘Heb je het al gehoord? Peter de Kruk is over de Visbrug gesprongen.’ Hij liep altijd met zijn kruk en “sprong” dan overal naar toe.”

Lees meer >


eBay veilt envelop van Dordts-joodse
docent en humanist Jaap van Praag

eBay veilt envelop van Dordts-joodse docent en humanist Jaap van PraagOpnieuw is via de veilingsite eBay een poststuk opgedoken, dat in de oorlog door een joodse Dordtenaar is verstuurd.
        Het betreft een envelop voor een brief die afzender J.P. van Praag, wonend aan de Binnenkalkhaven 5 rood in Dordrecht, heeft gezonden naar mr. J.J. Polak in Princeton, in de staat New York. Polak had er als adres 59 Wigginstreet.
        Vaaglijk is in het stempel op de groene postzegel van vijf cent de datum 24.41.12 te ontwaren, wat zou kunnen duiden op 24 december 1941. Dat de brief in de oorlog is verzonden, is onbetwistbaar. De envelop is blijkens stempels op de achterzijde van de envelop Geöffnet geweest door het Oberkommando der Wehrmacht. Swastika’s zijn zichtbaar. De stempels betekenen dat het poststuk de Duitse censor is gepasseerd.

Lees meer >


eBay veilt envelop van Dordts-joodse docent en humanist Jaap van Praag‘Dordrecht’ bezoekt de
Stolpersteine-werkplaats
in Noord-Berlijn

‘Elke letter, elk cijfer wordt met de hand in het plaatje gebeiteld'

Nu we het weten, overrompelt de ontroering ons.
        Hoe worden Stolpersteine nu eigenlijk gemaakt? Die vraag beheerste mij als lid van (en verslaggever namens) de Dordtse werkgroep Stolpersteine al vanaf het allereerste begin. In feite gaat de nieuwsgierigheid nog verder terug, naar begin deze eeuw, toen ik in Berlijn, bij de ingang van de Hackesche Höfe, mijn allereerste Stolperstein zag. Ik struikelde er bijna over, en dacht verwonderd: ‘Wat is dit in vredesnaam?’
        Twintig Europese landen weten het inmiddels: Stolpersteine zijn die eenvoudige, doeltreffende herdenkingssteentjes die in de nabijheid van joodse huizen in het trottoir worden gemetseld. Ze bevatten karige personalia: naam, geboortejaar, vernietigingsoord, sterfjaar. Om de tekst op de messingplaatjes te kunnen lezen, moet je een buiging maken - en daarmee eer je de overledene.

Lees meer >


Stolpersteine Demnig zelf bij 4e steenlegging in Dordt

Dordrecht – Maandag 22 februari worden er in Dordrecht opnieuw Stolpersteine geplaatst, herdenkingssteentjes voor vermoorde Dordtse joden. Deze keer zijn het er zestien. Ze worden aangebracht door Gunter Demnig zelf, de Duitse kunstenaar die de steentjes heeft bedacht. Enkele weken geleden, eind januari, mocht de Dordtse werkgroep Stolpersteine zelf twaalf steentjes leggen. Het ontbrak Demnig aan tijd om naar Dordrecht te komen.

Lees meer over de steenleggingen in Dordrecht op maandag 22 februari 2016 >

Klik hier om de foto's te bekijken >


Na 75 jaar: raadsel rond een boek wordt opgelost

Boek van Roska Polak

Dordtenaar Gerrit Wildeman heeft eind januari 2016, na 75 jaar, een klein raadsel opgelost: hij weet nu eindelijk wie toch die hem onbekende Roska Polak is, de naam die staat in een kinderboek dat hij sinds de oorlogsjaren bezit.
        “De Club van Rustoord is de titel van dit boek, dat is geschreven door B. van Huët. Het is gepubliceerd in 1931 en bevat meerdere illustraties van Adri Alindo. Indertijd is de uitgave “aangeboden” door de Rotterdamse firma de Erven Wed. J. van Nelle in Rotterdam. Misschien was het wel een bepaalde (zegeltjes-)actie van deze koffiefabrikant.
        “In het exemplaar dat Gerrit Wildeman, geboren in 1928, al decennia bewaart, staat binnenin geschreven, op de titelpagina: “Van Roska Polak”. Maar wie is in vredesnaam Roska Polak?

Lees meer >


Ze zag drie steentjes en er ‘vormde zich een gedicht’

Nelleke Wander wandelt veel door Dordrecht, haar woonplaats en geboortestad. Een enkele maal komt ze dan Stolpersteine tegen, de struikelsteentjes. Zoals op de Singel, begin 2016. Drie liggen er daar, bij nummer 172, voor Meijer de Liver, zijn zoon Mozes en zijn dochter Rosette, alledrie vermoord in Auschwitz.
        “Ik stond stil”, vertelt Nelleke, “en in mij begonnen zich woorden tot een gedicht te vormen.” Dat gedicht, getiteld ‘Struikelstenen’, zond ze de redactie van deze website toe. Die plaatste het meteen.

Lees hier het gedicht van Nelleke Wander >


StolpersteineOp dinsdag 26 januari 2016 mag de werkgroep nu ook zelf Stolpersteine leggen

Dinsdag 26 januari worden er bij woningen van omgekomen Dordtse joden opnieuw herdenkingssteentjes aangebracht, voor de derde keer nu al. Op negen adressen in hoofdzakelijk de binnenstad komen in totaal twaalf zogenoemde Stolpersteine. De Dordtse werkgroep Stolpersteine, die met giften en donaties tweehonderd steentjes hoopt te kunnen financieren, is na de 26ste gevorderd tot veertig exemplaren.

Lees meer over de steenleggingen in Dordrecht op dinsdag 26 januari 2016 >

Klik hier om de foto's te bekijken >


Wandeling leidt tot gedicht

familie Blitz stolpersteine

Dordtenaar Frank Ammerlaan (1976), een zelfverklaarde amateur-dichter, heeft op een regenachtige zondagmiddag een gedichtje geschreven over de drie struikelsteentjes die hij tijdens een wandeling door de binnenstad ontdekte.
Het gaat om de Stolpersteine die nakomelingen van de familie Blitz in februari 2015 lieten metselen in de Statengang achter V&D.
        Op die plek bevond zich in de oorlogsjaren de Gevulde Gracht en daar, in een huisje op nummer 15, woonden Isaäc Blitz en Aaltje Kopee met hun zeven kinderen. Vader, moeder en Flora, een tweelingzus van Lena, stierven een wrede dood in Auschwitz. Lena overleefde de oorlog, en heeft er altijd groot verdriet over gehouden dat zij hen nergens kon herdenken. Haar eigen dertien kinderen, van wie er nog elf leven, hebben de drie steentjes bekostigd (zie verhaal 37 op deze website), om alsnog een soort gedenkoord te scheppen.

Lees hier het gedicht van Frank Ammerlaan >


Is dit een mens Primo Levi

Boek inspireert tot gedicht

Mr. A.F.M. (Ton) Delemarre, oud-secretaris van de Culturele Raad in Dordrecht, zag tijdens een werkvakantie in het Zuid-Franse dorp Mollans-sur-Ouvèze het boek Is dit een mens? van Primo Levi in de boekenkast staan. Hij begon het te lezen.
        Primo Levi is een joods-Italiaanse schrijver, en overlevende van Auschwitz. Hij ontsnapte enkele malen ternauwernood aan selectie voor de gaskamer. Levi schreef na de oorlog het huiveringwekkende boek Se questo è un uomo, over het leven in het kamp en hoe mensen zich gedragen in extreme omstandigheden. Het werd in 1947 uitgegeven. Bekend raakte het echter pas in 1958, toen een grotere uitgever het heruitgaf.

Lees hier het gedicht van Ton Delemarre >


20 Stolpersteine geplaatst op 18 februari 2015 - een fotoverslag

Klik op de foto om de foto's te bekijken >


Nog eens twintig Stolpersteine in Dordrecht

Woensdag 18 februari worden er opnieuw Stolpersteine gelegd bij de voormalige woningen van vermoorde joodse Dordtenaren. Vorig jaar zijn de eerste acht herdenkingssteentjes in de stoep aangebracht, dit keer volgen er nog eens twintig.
In totaal zijn er tijdens de Tweede Wereldoorlog in Dordrecht 190 joden opgepakt, gedeporteerd en vergast in de concentratiekampen.

Lees meer over de twintig steenleggingen in Dordrecht: een verslag en een fotoreportage >


Werkgroep komt met tweede lijst vermoorde Dordtenaren

De Dordtse werkgroep Stolpersteine presenteert in dit nieuwe jaar 2015 een tweede lijst van vermoorde Dordtse joden.
Deze lijst, Lijst 2 geheten, geeft een overzicht van alle joden die weliswaar in Dordrecht zijn geboren, maar voor de oorlog de stad om uiteenlopende redenen hadden verlaten, bijvoorbeeld om elders een nieuwe baan te beginnen.
         Strikt genomen vallen deze geboren Dordtenaren buiten de inzet van de werkgroep, die zich immers concentreert op joden die tijdens de oorlog in Dordrecht woonden of verbleven. Maar om een beter inzicht te krijgen in hoe groot de joodse gemeenschap was in de aanloop naar de Tweede Weredloorlog, is Lijst 2 samengesteld.
         Hoe dit is gebeurd, en hoe moeilijk het zelfs 70 jaar na de oorlog nog is om betrouwbare gegevens te vinden, wordt beschreven in een afzonderlijk artikel, zie verhaal nummer 57


Dordrecht heeft nu ook (acht) Stolpersteine

Stolpersteine Dordrecht

Vrijdag 11 april 2014 zijn in Dordrecht de eerste Stolpersteine geplaatst, acht in totaal, op vier afzonderlijke adressen. De werkgroep Stolpersteine Dordrecht had er bij deze gelegenheid graag meer gelegd, maar dit was praktisch niet mogelijk. Gunter Demnig, de Duitse kunstenaar die deze struikelsteentjes bedacht en ze persoonlijk in de trottoirs aanbrengt, zag geen kans er dit jaar meer te maken voor Dordrecht. Volgend jaar wil de werkgroep er zeker zestig bij hem bestellen.
Dordrecht was een van de vele gemeenten die Demnig tijdens zijn werkreis door Nederland bezocht. Hij begon de toernee op zondag 6 april in Zwolle, Zutphen en Raalte en eindigde de week op Goeree-Overflakkee. Overal plaatste hij gedenksteentjes voor gedeporteerde joden, in de stoep voor hun voormalige woningen. Inmiddels liggen er in Nederland al honderden, volgens Trouw verdeeld over 75 gemeenten, en in heel Europa 50.000. Alle Stolpersteine hebben hetzelfde formaat: 10 bij 10 bij 10 cm.

Lees verder over de eerste steenlegging in Dordrecht: een verslag en een fotoreportage >